Jeżeli kontrahent nie zapłacił należności, a jej zabezpieczeniem jest weksel, warto rozważyć dochodzenie roszczenia w postępowaniu nakazowym. Nakaz zapłaty z weksla pozwala wierzycielowi ograniczyć początkowe koszty postępowania, uzyskać sądowy nakaz bez przeprowadzania rozprawy oraz skorzystać z możliwości zabezpieczenia majątku dłużnika, a nawet przeprowadzenia egzekucji.
Nie oznacza to jednak, że każdy weksel automatycznie doprowadzi do wydania nakazu. Znaczenie ma jego prawidłowe wypełnienie oraz spełnienie wymagań formalnych pozwu. Dodatkowe obowiązki pojawiają się również wtedy, gdy dłużnikiem jest konsument.
Czym jest nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla?
Nakaz zapłaty z weksla to orzeczenie sądu wydawane w postępowaniu nakazowym na podstawie art. 485 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Podstawą jego wydania jest należycie wypełniony weksel, którego prawdziwość i treść nie budzą wątpliwości.
Postępowanie nakazowe wszczyna się na wniosek powoda zamieszczony w pozwie. Wierzyciel powinien więc nie tylko przedstawić wraz z pozwem weksel stanowiący podstawę roszczenia, lecz także wyraźnie zażądać rozpoznania sprawy w tym trybie.
Sąd bada dokumenty i przesłanki ustawowe, a na nakaz wydawany jest na posiedzeniu niejawnym, nie na rozprawie. Dla wierzyciela oznacza to możliwość uzyskania orzeczenia bez konieczności przeprowadzenia całego procesu i postępowania dowodowego.
Jak uzyskać nakaz zapłaty z weksla? Najważniejsze wymagania
1. Wniosek o wydanie nakazu zapłaty w pozwie
Zgodnie z art. 484¹ k.p.c. postępowanie nakazowe wszczyna się na wniosek powoda zgłoszony w pozwie. Brak stosownego wniosku uniemożliwia wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, nawet jeżeli pozostałe przesłanki są spełnione
2. Oryginał weksla
Do pozwu należy dołączyć oryginał weksla. Kopia lub odpis weksla, nawet poświadczona przez notariusza, nie pozwala sądowi na wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym na podstawie weksla.
3. Prawidłowe wypełnienie weksla
Weksel musi być należycie wypełniony, a jego prawdziwość i treść nie mogą budzić wątpliwości sądu.
Szczególnej uwagi wymagają weksle in blanco. Przed wniesieniem pozwu należy zweryfikować sposób ich uzupełnienia, w tym zgodność wypełnienia z deklaracją wekslową, jeżeli została sporządzona. Błędy na tym etapie mogą uniemożliwić uzyskanie nakazu albo nawet dochodzenie roszczenia w ogóle. Mogą stać się też podstawą strategii obrony dłużnika.
4. Dokumenty potwierdzające przejście praw z weksla
Jeżeli wierzyciel nabył prawa z weksla od innej osoby, sąd będzie wymagać przedstawienia dokumentów uzasadniających roszczenie, o ile przejście praw nie wynika bezpośrednio z weksla.
Dlatego przed wniesieniem pozwu należy ustalić, czy powód jest uprawniony do dochodzenia należności i czy sposób nabycia praw został właściwie udokumentowany (np. indosem czy postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku).
5. Dodatkowe dokumenty, gdy dłużnikiem jest konsument
W przypadku dochodzenia roszczenia od konsumenta wymagania są szersze. Do pozwu trzeba dołączyć umowę, z której wynika roszczenie zabezpieczone wekslem, wraz z deklaracją wekslową i załącznikami.
Ponadto w pozwie skierowanym przeciwko osobie fizycznej należy zamieścić oświadczenie, czy dochodzone roszczenie powstało w związku z umową zawartą z konsumentem. Jest to o tyle istotne, że zgodnie z przepisami prawa wekslowego weksel wręczony przedsiębiorcy w celu spełnienia lub zabezpieczenia wierzytelności, która wynika z umowy zawartej z konsumentem, powinien zawierać zastrzeżenie ,,nie na zlecenie” lub inne równoznaczne.
Jakie korzyści daje nakaz zapłaty z weksla?
Niższa opłata sądowa
Jedną z najważniejszych zalet postępowania nakazowego jest obniżona opłata sądowa od pozwu. Zgodnie z art. 19 ust. 2 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w takich sprawach pobiera się czwartą część opłaty należnej od pozwu.
Przykładowo, w sprawie o zapłatę 100 000 zł standardowa opłata od pozwu wynosi 5 000 zł (5% dochodzonego roszczenia). W postępowaniu nakazowym opłata należna od powoda wynosi już tylko 1.250 zł.
Oznacza to niższy początkowy koszt dochodzenia wierzytelności. Ostateczne rozliczenie kosztów procesu zależy jednak od wyniku sprawy.
Możliwość uzyskania orzeczenia bez rozprawy
Sąd rozpoznaje wniosek na podstawie dokumentów wskazanych w pozwie. Jeżeli spełnione są przesłanki ustawowe, nakaz zostaje wydany bez przeprowadzania rozprawy i bez przeprowadzenia postępowania dowodowego.
Nie można jednak z góry zagwarantować konkretnego terminu wydania orzeczenia. Czas oczekiwania zależy między innymi od obciążenia sądu, choć nierzadko nakazy na podstawie weksla wydawane są w ciągu miesiąca od wpływu pozwu do sądu.
Zabezpieczenie majątku dłużnika
Istotną zaletą nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym jest jego status jako tytułu zabezpieczenia.
Zgodnie z art. 492 § 1 k.p.c. nakaz zapłaty z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności. Pozwala to wierzycielowi podjąć działania zmierzające do zabezpieczenia roszczenia na majątku dłużnika, na przykład zajęcie rachunku bankowego przez komornika czy wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości.
Możliwość rozpoczęcia egzekucji przed prawomocnym zakończeniem sprawy
Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla staje się natychmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia. Termin ten wynosi miesiąc od doręczenia nakazu, jeżeli doręczenie ma nastąpić na terytorium Unii Europejskiej, w tym w Polsce, albo trzy miesiące, jeżeli doręczenie ma nastąpić poza terytorium Unii Europejskiej.
Po bezskutecznym upływie właściwego terminu wierzyciel może wystąpić o nadanie nakazowi klauzuli wykonalności, a następnie skierować sprawę do egzekucji komorniczej.
Co ważne, samo wniesienie przez dłużnika zarzutów od nakazu zapłaty nie wstrzymuje automatycznie jego wykonalności. Równolegle można więc prowadzić postępowanie egzekucyjne i proces, a nie czekać z egzekucją do prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy jak to jest w „zwykłych” sprawach.
Czy wniesienie zarzutów od nakazu zapłaty z weksla jest kosztowne?
Obrona dłużnika w postępowaniu nakazowym wiąże się co do zasady z koniecznością uiszczenia opłaty od zarzutów od nakazu zapłaty (nie wnosi się tutaj odpowiedzi na pozew czy sprzeciwu). Zgodnie z art. 19 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych pobiera się trzy czwarte opłaty należnej od zarzutów. W przedstawionym wyżej przykładzie dochodzenia przez powoda kwoty 100.000 zł, opłata od pozwu wyniesienie 1.250 zł, natomiast opłata od zarzutów 3.750 zł. Wyjątek znowu dotyczy spraw z udziałem konsumentów jeżeli jednak nakaz wydano przeciwko konsumentowi, opłata obciążająca konsumenta nie może przekroczyć 750 zł.
„Odpłatność obrony” przez pozwanego nie oznacza, że dłużnik nie może skutecznie zakwestionować roszczenia. W szczególności może podnosić argumenty dotyczące ważności weksla, sposobu jego wypełnienia, rozliczeń między stronami czy przedawnienia. Znaczenie ma również możliwość ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, gdy spełnione są ustawowe przesłanki.
Jednakże fakt, że pozwany musi zapłacić (lub uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych) żeby się bronić powoduje, że w wielu przypadkach albo zarzuty w ogóle nie są wnoszone, albo są odrzucane z uwagi na brak ich opłacenia. Znacznie skraca to okres oczekiwana do prawomocności rozstrzygnięcia i eliminuje część sporów prowadzonych przez pozwanych tylko dla przeciągania sprawy (dla przypomnienia odpowiedź na pozew czy sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym nie podlegają żadnej opłacie, co bywa wykorzystywane dla przewlekania postępowań).
Czy warto skorzystać z pomocy adwokata przy dochodzeniu należności z weksla?
W sprawach wekslowych duże znaczenie mają formalne szczegóły: prawidłowość wypełnienia weksla, zgodność z deklaracją wekslową, status dłużnika.
Przed wniesieniem pozwu warto zatem zweryfikować nie tylko sam weksel, ale również stosunek podstawowy i możliwe zarzuty dłużnika.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy do pozwu o zapłatę z weksla trzeba dołączyć jego oryginał?
Tak. Art. 485 § 4 k.p.c. przewiduje obowiązek złożenia oryginału weksla.
Ile wynosi opłata sądowa od pozwu z weksla?
W postępowaniu nakazowym pobiera się czwartą część opłaty należnej od pozwu. Przykładowo, przy roszczeniu w wysokości 100 000 zł opłata wynosi 1 250 zł zamiast 5 000 zł.
Czy nakaz zapłaty z weksla pozwala zabezpieczyć rachunek bankowy dłużnika?
Nakaz stanowi tytuł zabezpieczenia z chwilą wydania. Wierzyciel może podjąć działania zmierzające do zabezpieczenia majątku dłużnika, w tym wnieść do komornika o zajecie rachunków bankowych. Wiąże się to jednak z odrębna opłatą uiszczaną komornikowi.
Czy można prowadzić egzekucję, jeżeli dłużnik wniósł zarzuty?
Co do zasady samo wniesienie zarzutów nie wstrzymuje automatycznie wykonalności nakazu zapłaty wydanego na podstawie weksla. Sąd może jednak wstrzymać jego wykonanie na wniosek pozwanego..
Co zrobić po otrzymaniu nakazu zapłaty z weksla?
Jeżeli nakaz zapłaty z weksla został już doręczony, należy przede wszystkim sprawdzić termin na wniesienie zarzutów oraz ocenić, czy istnieją podstawy do zakwestionowania roszczenia. Praktyczne wskazówki dotyczące dalszego postępowania przedstawiamy w artykule: Nakaz zapłaty z weksla – co zrobić po jego otrzymaniu?.
Potrzebujesz pomocy w dochodzeniu należności z weksla? Przed wniesieniem pozwu warto zweryfikować dokumenty, ocenić możliwe zarzuty dłużnika i zaplanować działania zmierzające do zabezpieczenia oraz wyegzekwowania wierzytelności. Skontaktuj się, aby omówić swoją sprawę.